Dialoog met een hoofdletter?

Door Bouke van der Weide Jansen | Faciliteren

David Bohm, een van de belangrijkste auteurs op het gebied van de dialoog, was geneigd om het woord met een hoofdletter D te schrijven. Voor hem stond de dialoog voor zo’n krachtig middel dat het door vele vele mensen toepassen ervan tot wereldvrede zou kunnen leiden. Hij vond dat de wereld, inclusief alle crises die zijn waar te nemen, is gevormd door menselijke gedachten. En dat toegang tot die gedachten tot oplossingen zal leiden.

Mijn ervaring met sessies is dat er pas duurzaam resultaat ontstaat als deelnemers elkaar begrijpen. En begrip ontstaat pas als je zelf niet spreekt en luistert naar de ander. Een bekende oneliner voor: “ Seek first to understand, then to be understood”.

Het goede gesprek begint dus bij de ander. En dat vraagt dat je de ander zijn verhaal laat vertellen en dat je nieuwsgierig bent naar de ervaringen, gedachten, overtuigingen en gevoelens van anderen. Openstellen en iets tot je door laten dringen wat de ander zegt is niet gemakkelijk. Jouw mening of oordeel schiet al snel naar boven en als je die ook nog eens laat merken of zelfs uitspreekt, stokt de ander vaak. Daarnaast heeft iedere luisteraar heeft zijn eigen belangen en op het moment dat een ander iets vertelt dat daar tegenin gaat….blijf dan maar eens rustig. Mijn ervaring is dat die emotie een gevolg is van een aanname over wat de ander echt wil. En die aanname… klopt echter zelden.

Een dialoog vraagt dat je kan luisteren op drie niveaus:

  1. Begripsniveau, wat zegt de ander eigenlijk. Dit vraagt concentratie
  2. Gevoelsniveau, wat betekent dit voor de ander. Dit vraagt empathie
  3. Betekenis niveau, wat is de wilsrichting van de ander. Dit vraagt moed.

Als ik als facilitator werk, merk ik dat ik mijn werk pas goed kan doen als ik waarderend luister. Mijn oefening in de afgelopen jaren zit er in om zelf niets te willen en de ander soms eindeloos samen te vatten totdat ik het begrijp en de ander dat ook voelt. Hiermee stel ik vaak ook de andere deelnemers in staat om de spreker te gaan begrijpen.

Dit versnelt en maakt de sessie effectief. Pas na begrip, kan de groep eventueel door naar een volgende stap, het bieden van een oplossing. Tot die tijd is het denken over oplossingen slecht een belemmering om goed te luisteren. Bij minder in dialoog geoefende groepen heb ik vaak de rol om dialoog mogelijk te maken. Vrij snel krijgen deelnemers het door en kan mijn rol kleiner worden.

Onlangs begeleidde ik een team die de contouren voor een nieuw ondernemingsplan in twee dagen wilde formuleren. Vooraf kregen de deelnemers de vraag om zichzelf voor te bereiden aan de hand van drie vragen: 1. Hoe zie je je eigen ontwikkeling?, 2. Wat vragen de stakeholders van ons?, 3. Wat heeft de onderneming nodig?. In de sessie kreeg iedere deelnemer uitgebreid de gelegenheid om zijn verhaal te vertellen. Bij mij en de deelnemers lag de eenvoudige taak om te begrijpen. En dus om vragen te stellen. Dit onderdeel vroeg veel tijd. Het formuleren van het ondernemingsplan was vervolgens een kleine moeite.

Voor mij is de dialoog een onmisbaar middel. Tot slot nog een keer David Bohm: “The spirit of Dialogue is one of free play, a sort of collective dance of the mind that, nevertheless, has immense power and reveals coherent purpose. Once begun it becomes a continuing adventure that can open the way to significant and creative change”.